Παρασκευή, 15 Αυγούστου 2014

Ευρωπαϊκός 20ός αιώνας, μέρος 1ο: Πρόλογος

Ο φιλελεύθερος Γουίντροου Γουίλσον επαγγελόταν έναν κόσμο ασφαλή για τη δημοκρατία.
Ο Λένιν, μια κοινοτική κοινωνία απελευθερωμένη από την Ανάγκη κι απαλλαγμένη από τις εκμεταλλευτικές ιεραρχίες του παρελθόντος. 
Ο Χίτλερ οραματιζόταν μια φυλή πολεμιστών αποκαθαρμένη από ξένα στοιχεία, που θα εκπλήρωνε το αυτοκρατορικό της πεπρωμένο χάρις στην καθαρότητα του αίματος και την ενότητα του σκοπού της.

Η καθεμιά απ' αυτές τις αντίπαλες ιδεολογίες - η φιλελεύθερη δημοκρατία, ο κομμουνισμός, ο φασισμός - θεωρούσε ότι ήταν προορισμένη να αναπλάσει την κοινωνία, την ήπειρο και τον κόσμο διαμορφώνοντας μια Νέα Τάξη για την ανθρωπότητα. Ο αδιάλειπτος αγώνας ανάμεσά τους για τον ορισμό της σύγχρονης Ευρώπης διήρκησε το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα.


Στη φιλελεύθερη υπεράσπιση των ατομικών ελευθεριών οι ναζί αντέταξαν τη φυλετική ευημερία της συλλογικότητας. 
Στο δόγμα του φιλελευθερισμού περί τυπικής ισότητας των κρατών αντέτειναν τη δαρβίνεια πάλη και την εξουσία των φυλετικώς ανωτέρων. 
Αντί για την ελευθερία του εμπορίου πρότειναν το συντονισμό των ευρωπαϊκών οικονομιών ως ενιαίας μονάδας, κάτω από γερμανική ηγεσία.

Κι όμως, πόσο αστραπιαία ανατράπηκαν οι συσχετισμοί στην πάλη των ιδεολογιών! Τη δεκαετία του 1940 - στην τομή του αιώνα - η ναζιστική ουτοπία έφτασε στο απόγειό της κι έπειτα το ίδιο γρήγορα κατάρρευσε. Ο φασισμός έγινε η πρώτη μεγάλη ιδεολογία που ηττήθηκε τελεσίδικα από την ίδια εκείνη Ιστορία την οποία ισχυριζόταν ότι είχε καθυποτάξει.

Παρόλο που ο Ψυχρός Πόλεμος υπήρξε η τελευταία φάση του ιδεολογικού αγώνα για το μέλλον της Ευρώπης, διέφερε ριζικά από παλαιότερες φάσεις γιατί απέφευγε τον πραγματικό πόλεμο - τουλάχιστον στην ίδια την ήπειρο. Κρίσεις βέβαια υπήρξαν, σε γενικές γραμμές όμως οι δυο υπερδυνάμεις έζησαν σε "ειρηνική συνύπαρξη", στοχεύοντας μεν στην τελική κατανίκηση του αντιπάλου αλλά αποδεχόμενες η μια το δικαίωμα της άλλης να υπάρχει επί του παρόντος, για χάρη της σταθερότητας και της ειρήνης στην ήπειρο. 

Τα δύο συστήματα οπλίζονταν για έναν πόλεμο που δε μπορούσε να διεξαχθεί και παράβγαιναν ποιο από αυτά θα προσφέρει κοινωνικές παροχές σοτυς πολίτες του και θα επιτύχει οικονομική ανάπτυξη και υλική ευημερία. Και δύο παρουσίασαν στην αρχή εντυπωσιακά αποτελέσματα. Μόνο ένα όμως αποδείχτηκε ικανό να προσαρμόζεται στις ολοένα και αυξημένες πιέσεις του παγκόσμιου καπιταλισμού. Με την κατάρρευση της σοβιετικής αυτοκρατορίας το 1989 τερματίστηκε όχι μόνο ο Ψυχρός Πόλεμος αλλά κι όλη η εποχή των ιδεολογικών αντιπαλοτήτων που είχε ξεκινήσει το 1917.

(συνεχίζεται)

Πηγή: Μazower M., Dark Continent: Europe's Twentieth Century, London, 1998

H σελίδα μας είναι facebook.com/TheThreeMooges

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου